6 Temmuz 1770’te, Çeşme limanında Osmanlı donanmasıyla Rus
donanması arasında yapılan deniz muharebesi.
1768’de Başlayan Osmanlı-Rus Savaşında, Rusların Baltık
donanması, İngiltere’ye uğrayıp, İngiliz Amirali Elfinstan
ile bir miktar kuvvet alarak Akdeniz’e gelmiş ve Ege
Denizinde harekâta girişmişti. Kapdân-ı deryâ Hüsâmeddîn
Paşa kumandasındaki Osmanlı donanması, Çeşme’den
Çanakkale’ye dönmek için Koyun Adaları civarından geçerken
kalyonlardan birinin direği kırıldı. Bunun üzerine bütün
donanma, bu direğin tamiri için Toprak Adası önünde durdu (4
Temmuz 1770). Ertesi gün sabahın erken saatlerinde, 18
parçadan meydana gelen Rus Donanması, Koyun Adaları önünde
görüldü. Otuz parçadan ibaret Osmanlı Donanması, Çeşme’nin
kuzeyindeki Kayalık Burun ile Toprak Adası civarında
demirlemişti. Üç fırka, Osmanlı Donanmasının sağ kanadına
hücum etti. Amiral Spiridov ve Orlov’un bindikleri kalyon
ile Cezayirli Hasan Bey'in kalyonu arasında şiddetli bir
çarpışma oldu. Ağır yara alan Rus gemisi, kendini idare
edemeyerek Osmanlı kalyonunun üzerine düştü. İki taraf
askerleri arasında şiddetli bir vuruşma başladı. Ruslar,
Osmanlı gemisini ateşe verdiler. Fakat kendi gemileri de
ateş almıştı. Biraz sonra iki gemi birbirinden ayrılmış, Rus
kalyonu havaya uçmuş ve Türk gemisi de alevler içinde
Osmanlı gemilerine doğru, gitmeye başlamıştı. Bunun üzerine
Osmanlı donanması, Çeşme limanı yönüne çekildiği gibi,
Elfinstan’ın gemileri de açılmaya mecbur kaldı. Cafer Bey
filosunun Çeşme limanına girdiğini gören bütün Osmanlı
gemileri onu takip ederek, limana girip birbirlerine yakın
demir attılar. Hüsameddin Paşa, bazı tedbirlerle emniyet
altına aldığı donanmaya, düşmanın artık taarruz
edemeyeceğini zannediyordu. Cezayirli Hasan Bey, donanmanın
tehlikede olduğunu Kapdân-ı deryâya söylemiş, fakat onu ikna
edememiştir.
Öte yandan Rus donanması komutanı Orlov, İngilizlerin derhal
Osmanlı donanmasına hücum edilmesi teklifini kabul etti. 6
Temmuz 1770 gecesi Rus donanması, Çeşme limanı gönüne
gelerek, Osmanlı gemilerini topa tuttular, İngiliz
subaylarından Greig’in hazırladığı ateş gemileri limana
girdi. Greig filosundan atılan bir humbaradan Osmanlı
gemileri tutuştu. Bu suretle başlayan yangın, gemilerin
birbirinin üstüne düşmesinden dolayı, süratle
ilerlediğinden, birkaç saat içinde, hemen hemen bütün
donanma mahv oldu. 7 Temmuz sabahı, ateşten kurtulan bir
kalyon ile birkaç küçük gemi, limandan çıkarken, Rusların
eline geçti. Kapdân-ı deryâ Hüsameddin Paşa, gemisiyle Sakız
Adasına sığındı. Çok geçmeden de görevinden azledildi.
Cezayirli Hasan Paşa, gemisinin havaya uçmasına rağmen
kurtulmayı başardı. Çeşme Savaşının ardından Limni Adasını
kuşatan Orlov, Cezayirli Hasan Paşaya yenilerek çekilmek
zorunda kaldı.
